Dijitalleşme çağının dalgaları artık yalnızca banka işlemlerimizi ya da sosyal medya alışkanlıklarımızı değil, sağlık hizmetlerinin sunum şeklini de kökten dönüştürüyor. Bu değişimden optisyenlik mesleği de nasibini alıyor. Özellikle son dönemde adını sıkça duyduğumuz yapay zekâ araçları; Google Veo 3, ChatGPT, Sora, Runway, Synthesia, Pika, HeyGen, Descript ve daha niceleri artık sadece genel üretkenlik uygulamaları olmaktan çıkıp, sağlık iletişiminin de bir parçası haline geliyor.
Peki bu araçlar, görme sağlığı alanında çalışan optisyenler için bir tehdit mi, yoksa gelişim fırsatı mı?
Yapay zekâ destekli video üretim araçları sayesinde kısa sürede dikkat çekici, bilgilendirici ve yüksek çözünürlükte içerikler oluşturmak mümkün hale geldi. Google Veo 3 gibi sistemler birkaç cümlelik bir komutla, gözlük camlarının türlerinden UV korumasına, çocuklarda miyopi risklerinden mavi ışık filtrelerine kadar birçok konuda eğitici videolar hazırlanmasına olanak tanıyor. Bu durum ilk bakışta oldukça olumlu görünüyor: Hasta ve müşteri bilinci artıyor, sağlık okuryazarlığı destekleniyor ve teknolojik anlatım dili genç kuşakla bağ kurmayı kolaylaştırıyor.
Ancak madalyonun bir de diğer yüzü var.
Son dönemde sosyal medyada paylaşılan bazı videolar, mesleğimizin sınırlarını aşarak, optisyenlik hizmetlerini neredeyse “doktor tavsiyesine gerek duymayan” bir sektör gibi sunmaya başladı. Bilhassa yapay zekâ ile üretilmiş içeriklerin denetimsiz paylaşımı, optiği arka plana atarak yalnızca ticari bir bakış açısıyla hazırlanmış “satış odaklı” mesajları ön plana çıkarabiliyor. Bu da Sağlık Hizmetlerinde Tanıtım ve Bilgilendirme Faaliyetleri Hakkında Yönetmelik’te açıkça belirtilen “sağlık hizmetlerinin tanıtımında gerçeğe aykırı, yanıltıcı, abartılı veya sağlık personelinin yetki sınırlarını aşan ifadeler kullanılamaz” maddesini doğrudan ihlal riski taşıyor.
Özellikle görsellerle desteklenen bu içerikler, izleyicide “uzman anlatımı” izlenimi yaratabiliyor. Oysa bu videoların çoğu, bir sağlık meslek mensubunun doğrudan denetiminden geçmeden, yapay zekâ sistemleri tarafından üretiliyor. Bu da içeriğin bilimsel doğruluğu kadar, yetki sınırlarına ne kadar uygun olduğu sorusunu da gündeme getiriyor.Teknolojiyle birlikte bilgiye ulaşmak kolaylaştı, evet. Ancak bu kolaylık, bilginin doğruluğunu garanti etmiyor. Yapay zekânın oluşturduğu içeriklerin büyük kısmı, kaynak belirtmeksizin hazırlanıyor. Bu da sağlık iletişiminde kafa karışıklığı yaratabiliyor; özellikle sosyal medya algoritmaları tarafından öne çıkarıldığında.
Burada önemli olan, teknolojiyi düşman görmek değil, onu etik çerçevede nasıl kullanacağımızı bilmektir. Yapay zekâ videoları, optik mağazaların sosyal medya kanallarında bilgilendirme amacıyla kullanılabilir. Örneğin bir gözlük camı türü anlatılırken, teknik özelliklerin tarafsız biçimde sunulması, kullanım alanlarının bilimsel referanslarla desteklenmesi, “tedavi eder” gibi yanıltıcı beyanlardan kaçınılması gerekir. Aynı şekilde, ChatGPT veya benzeri metin üreticileri ile hazırlanacak broşür, web sitesi yazısı ya da açıklamalar da optisyenin yetki ve sorumluluk alanı dışına çıkmamalıdır.
Optisyen Burcu Nida Özdemir-Optik Haber Editörü
