Optisyen Şahin SIMSIKI
Yaz aylarında güneş ışınlarının dünyaya daha dik açıyla ulaşmasıyla birlikte ultraviyole (UV) ışınlarına maruz kalma süresi ve yoğunluğu maalesef artacaktır. Bu durum yalnızca cilt değil, göz sağlığı üzerinde de ciddi tehditler oluşturur. Göz, fotoreseptörler, kornea, lens, retina gibi kompleks ve hassas yapılardan oluşur ve bu yapılar UV ışınlarına karşı doğrudan savunmasızdır. Dolayısıyla güneş gözlüğü kullanımı estetik bir tercih değil; gözün biyolojik yapısını korumak için gerekli fizyolojik bir zorunluluktur.
UV Işınlarının Göz Anatomisine Etkileri
Ultraviyole ışınları, elektromanyetik spektrumda 100–400 nanometre (nm) aralığında yer alır ve UV-A (320–400 nm), UV-B (280–320 nm) ve UV-C (100–280 nm) olarak üçe ayrılır. Atmosferdeki ozon tabakası büyük ölçüde UV-C ışınlarını filtrelese de UV-A ve UV-B, yeryüzüne ulaşarak göz sağlığını tehdit eder.
Kornea: Gözün en dıştaki saydam tabakası olan kornea, özellikle UV-B ışınlarına duyarlıdır. Uzun süreli maruziyet, fotokeratit (korneal güneş yanığı) gibi ağrılı durumlara yol açabilir.
Lens: Göz merceği zamanla UV ışınlarının birikici etkisiyle protein yapısını kaybederek bulanıklaşır. Bu durum, yaşla artan katarakt gelişiminde önemli bir faktördür.
Retina ve Makula: UV-A ışınları, gözün iç kısmına daha derinlemesine nüfuz eder. Retina tabakasındaki hücreler oksidatif stres nedeniyle hasar görebilir. Özellikle merkezi görmeden sorumlu makula bölgesinde makula dejenerasyonu gelişebilir.
Özel Gruplar İçin UV Korumasının Önemi
1. Çocuklar: Göz merceği (lens) daha şeffaf olduğundan UV ışınlarının %70’e kadarı retinaya ulaşabilir. Bu da uzun vadede geri dönüşü olmayan hasarlara neden olabilir. Bu yüzden çocuklara mutlaka UV korumalı güneş gözlüğü alışkanlığı kazandırılmalıdır.
2. Yaşlı Bireyler: Yaş ilerledikçe gözün doğal koruyucu mekanizmaları zayıflar. Retina dejenerasyonu ve katarakt riski artar. Yaşlı bireylerin geniş çerçeveli ve yüksek UV korumalı gözlük kullanması, bu süreci yavaşlatabilir.
3. Kontakt Lens Kullananlar: Kontakt lenslerin bir kısmı UV korumalı olsa da bu koruma lensin kapladığı alanla sınırlıdır. Gözün konjonktiva, sklera gibi diğer açık bölgeleri hâlâ risk altındadır. Bu nedenle kontakt lens kullanan bireylerin de mutlaka güneş gözlüğü takması gerekir.
Gözlük Seçiminde Bilimsel Kriterler
- UV400 Etiketi: %100 UV-A ve UV-B koruması sağladığını belirtir.
- Polarize Camlar: Yansımayı azaltarak net görüş sunar; özellikle araba kullanırken ve deniz kenarında idealdir.
- Cam Materyali: Polikarbonat ve CR-39 gibi materyaller hem hafif hem de darbelere dayanıklıdır.
- Çerçeve Tasarımı: Yüzü çevreleyen geniş çerçeveli gözlükler, kenarlardan gelen ışığı da engeller.
Gözlerimiz, dış ortamla sürekli temas hâlinde olan ve kendini yenileme kapasitesi sınırlı olan hayati organlardır. Özellikle yaz aylarında UV ışınlarının yoğunlaştığı dönemlerde güneş gözlüğü kullanımı, sadece konfor değil, gelecekteki görme sağlığımızın teminatıdır. Gözlük seçimini bilinçli yaparak hem kısa vadeli rahatsızlıkları hem de uzun vadeli hastalık risklerini minimize edebiliriz. Burada ki en önemli husus ise güneş gözlüklerinin Sağlık Bakanlığının ruhsatlandırıldığı ve denetiminin yapıldığı optisyenlik müesseselerinden alınmasıdır.
Unutmayalım: Net bir bakış, bilinçli bir tercihle başlar.
Optisyen Şahin SIMSIKI
Kaynakça
1.Tuchinda C. Srivannaboon S. Lim HW. Photoprotection by window glass, automobile glass, and sunglasses. J Am Acad Dermatol 2006;54:845-54.
2.Sliney DH. Photoprotection of the eye – UV radiation and sunglasses. J Photochem Photobiol B 2001 ;64:166-75.
3.McCarty CA. Taylor HR. A review of the epidemiologic evidence linking ultraviolet radiation and cataracts. Dev Ophthalmol 2002;35:21-31.
4.Mackenzie FD. Hirst LW, Battistutta D. Green A. Risk analysis in the development of pterygia. Ophthalmology 1992; 99:1056-61.
5.Threlfall TJ. English DR. Sun exposure and pterygium of the eye: a dose-response curve. Am J Ophthalmol 1999;128: 280-7.
6.Nakaishi H, Yamamoto M, Ishida M, Someya I, Yamada Y. Pingueculae and pterygia in motorcycle policemen. Ind Health 1997;35:325-9.
7.American Academy of Ophthalmology (AAO). “Ultraviolet (UV) Radiation and Your Eyes”. aao.org
